Có những ngôi làng sinh ra không phải để chạy đua với thời gian, mà để bảo tồn những giấc mơ của tiền nhân. Có lẽ rằng, không nơi nào có thể minh chứng cho điều ấy sâu sắc hơn làng Thổ Hà Bắc Giang. Nếu Quý khách đang tìm kiếm một trải nghiệm văn hóa làng việt cổ tránh đông đúc, tour du xuân làng cổ Thổ Hà chính là lựa chọn hoàn hảo!
Làng Thổ Hà ở đâu?
Làng cổ Thổ Hà tọa lạc tại xã Vân Hà, huyện Việt Yên, tỉnh Bắc Giang, nằm cách trung tâm thủ đô Hà Nội khoảng 40km, chỉ cách thành phố Bắc Ninh một con sông Cầu. Cách Hà Nội không xa là thế, nhưng Thổ Hà lại tách biệt hoàn toàn khỏi ồn ào, náo nhiệt ngoài kia. Ngôi làng không có ruộng đồng, chỉ có lửa và đất nuôi dưỡng tâm hồn bao thế hệ. Hàng trăm năm trôi qua, dân làng vẫn luôn nâng niu đất mẹ, như cái cách đất mẹ bao dung mang đến cho ngôi làng vẻ đẹp mộc mạc, yên tĩnh khó nơi nào có được.
Vì sao làng Thổ Hà khác biệt giữa vô vàn làng cổ Bắc Bộ khác?
Hơn 500 năm lịch sử hình thành
Hình thành từ thời nhà Lê (thế kỷ XIV-XV), làng Thổ Hà từng là trung tâm gốm sành nức tiếng miền Bắc. Dấu ấn 500 năm hiện hữu rõ nét qua những bức tường xây bằng tiểu sành và khuôn nung phế phẩm – thứ vật liệu thách thức thời gian. Dù lửa lò gốm đã tắt, nhưng tinh thần tỉ mẩn của thợ thủ công xưa vẫn truyền nguyên vẹn vào nghề làm bánh đa nem hiện tại.
Cấu trúc làng cổ gần như nguyên vẹn
Làng Thổ Hà là số ít làng quê Bắc Bộ còn giữ được cấu trúc quy hoạch “đông – kín – sâu” từ thế kỷ XVII. Do địa hình ba mặt giáp sông, lại không có ruộng canh tác, làng được xây dựng theo mật độ cao với hệ thống ngõ xương cá. Những bức tường bao không dùng vôi vữa được xây bằng kỹ thuật xếp chồng tiểu sành, tạo nên một kết cấu hạ tầng bền vững qua hàng trăm năm. Chính lối kiến trúc độc đáo đã mang lại bầu không gian yên tĩnh, thanh tịnh cho ngôi làng.
Không gian biệt lập phù hợp cho du xuân tránh đông đúc
Giữa vô vàn điểm đến ồn ào náo nhiệt, làng Thổ Hà lại mang vẻ đẹp yên tĩnh, thuần khiết nhờ vị trí địa lý biệt lập giữa sông Cầu. Chính điều này đã khiến làng Thổ Hà trở thành lựa chọn hoàn hảo cho những chuyến du xuân văn hoá miền Bắc tránh đông đúc. Hiện nay, dù đã có rất nhiều đoàn khách doanh nghiệp, gia đình, hội nhóm tìm về ngôi làng mỗi dịp Tết đến xuân về, tuy nhiên, ngôi làng vẫn giữ được sự trầm mặc vốn có do không gian ven sông Cầu biệt lập.
Đời sống làng nghề tiếp nối nhiều thế hệ
Thực chất, làng nghề Thổ Hà là sự tiếp nối mạch máu của tổ tiên. Vào khoảng năm 1988, khi lửa lò gốm tắt đi, người dân không bỏ làng, họ mang toàn bộ sự khéo léo, tỉ mẩn của đôi bàn tay thợ gốm đặt vào từng tấm bánh đa nem hôm nay. Hàng ngàn phên bánh từ gạo trắng thơm ngon phơi dọc ngõ nhỏ, dựa lưng vào tường gốm nâu óng – thứ “xương cốt” của nghề gốm xưa để lại. Hoá ra, làng nghề truyền thống thực thụ chính là như thế, là nơi con người dùng lao động để bảo vệ danh dự của tổ tiên.
Top 5 trải nghiệm đáng giá nhất khi du lịch làng Thổ Hà
Có những ngày phố xá ngoài kia làm ta nghẹt thở, người ta lại thèm được thả mình trôi ngược dòng sông Cầu, để chuyến đò ngang Thổ Hà đưa lối về một cõi viễn không. Nét tinh tuý nhất của ngôi làng chỉ có thể cảm nhận được bởi một trái tim nồng hậu. Và chỉ khi trực tiếp trải nghiệm du xuân đầu năm tại làng Thổ Hà, cảm nhận sâu sắc vẻ đẹp của làng cổ, người ta mới bất giác thốt lên: Hóa ra, hồn quê vẫn còn nguyên ở đây, chỉ là ta chưa tìm thấy, chỉ là ta chưa ngộ ra!
Khám phá ngõ gạch, tường sành
Hệ thống ngõ tại làng cổ Thổ Hà là một mạng lưới quy hoạch hình xương cá chuẩn mực của đô thị cổ, các con ngõ chỉ rộng chừng 1 – 1,5 mét. Khác với các làng cổ xây bằng gạch vữa thông thường, người thợ Thổ Hà xưa đã xếp chồng các tiểu sành nung già lửa để chúng tự nương tựa vào nhau, tạo nên kết cấu chịu lực cực tốt. Đi bộ trong những con ngõ, bạn sẽ thấy sắc nâu óng ả của sành thay đổi theo hướng nắng. Cấu trúc ngõ hẹp đã hạn chế gần như hoàn toàn tiếng ồn, do đó ngôi làng vẫn vô cùng yên tĩnh, dù khách du lịch ghé thăm nhiều hơn vào những tháng đầu năm.
Trải nghiệm đò ngang sông Nguyệt Đức
Bến đò Thổ Hà ôm lấy làng cổ đơn sơ, tưới tiêu cây cối, và cả tâm hồn con người qua bao thế hệ. Cũng chính dòng sông Nguyệt Đức đã giữ cho ngôi làng không bị hòa lẫn vào dòng chảy đô thị hóa xô bồ. Đứng từ phía bên kia sông, bạn sẽ thấy hình hài cây đa cổ thụ hàng trăm năm tuổi xòe tán che chở cho mái đình cong vút. Chuyến đò chỉ kéo dài vài phút nhưng lại là khoảng lặng tinh tế để du khách “ngắt kết nối” với thế giới hiện đại. Sự tách biệt địa lý này chính là lý do vì sao Thổ Hà vẫn duy trì được những tập tục cũ và không gian yên tĩnh,
Chiêm ngưỡng Đình làng Thổ Hà
Đình Thổ Hà (xây dựng năm 1692) là một trong những ngôi đình nguyên bản cổ nhất Việt Nam. Kiến trúc ngôi đình đã đạt đến kỹ thuật chạm khắc gỗ tinh xảo bậc nhất thời Lê Trung Hưng. Các bức cốn, đầu dư không chỉ chạm hình rồng phượng mà còn tái hiện cảnh nam nữ tình tự, tiên nữ cưỡi rồng.Trai gái tình tự biểu tượng cho sự giao hòa giữa âm và dương, đất và trời. Người xưa tin rằng, hình ảnh này sẽ mang lại may mắn, mưa thuận gió hòa, mùa màng tươi tốt, con người trong làng xã luôn đông đúc, nối dõi tông đường. 
Đặc biệt, hình ảnh tiên nữ thong dong cưỡi trên lưng rồng – vốn là biểu tượng tối thượng của vương quyền đã minh chứng cho tính dân chủ làng xã của Thổ Hà. Người thợ thủ công đã khéo léo biến biểu tượng quyền uy thành phương tiện cho những giấc mơ bay bổng. Đối với người xưa, con người với mọi khao khát hạnh phúc đời thường mới chính là tâm điểm của sự tôn thờ.
Trực tiếp trải nghiệm làng nghề trăm năm
Từng là một trong ba trung tâm gốm sứ lớn nhất xứ Bắc, gốm Thổ Hà là dòng gốm sành già lửa, không dùng men mà tự bóng lên sắc nâu đỏ như gan gà. Khi nghề gốm thoái trào, người dân Thổ Hà đã chuyển sang nghề làm bánh đa nem, bánh đa nướng bằng chính sự tỉ mẩn của người thợ thủ công xưa. Bánh đa Thổ Hà phải được tráng thủ công, phơi hoàn toàn bằng nắng và gió sông Cầu. Du khách đến trải nghiệm văn hoá làng cổ sẽ được trực tiếp học hỏi, tham gia vào quá trình làm bánh cùng nghệ nhân.
Bạn có biết, làng Thổ Hà là một trong 49 làng Quan họ gốc được UNESCO công nhận. Câu hát đã trở thành một liều thuốc tinh thần, song hành cùng nghề gốm, nghề bánh qua bao thăng trầm. Quan họ Thổ Hà mang sự tinh túy của những “canh hát thờ” tại đình làng và “canh hát chúc” tại nhà nghệ nhân. Người dân ở đây coi hát Quan họ là một sự tu tâm, họ dùng câu ca để kết nghĩa “liền chị, liền anh”. Các liền anh, liền chị ấy không ngại chia sẻ cho du khách những câu chuyện truyền đời, cần mẫn dạy bạn từng điệu hát xưa.
Thưởng thức ẩm thực làng Thổ Hà
Ít ai biết rằng, song hành cùng bánh đa là nghề nấu rượu nếp truyền thống bằng men quả. Rượu Thổ Hà được chưng cất từ gạo nếp cái hoa vàng, ủ trong những chum sành nung già từ thời làng còn làm gốm. Vậy nên, rượu có vị ngọt hậu, cay nồng nhưng rất êm. Cắn một miếng bánh đa béo bùi, giòn tan như sành nung, lại nhấp chén rượu nếp nồng nàn, du khách sẽ cảm nhận trọn vẹn thứ ẩm thực tinh tế, mộc mạc của người xưa. Đi sâu vào trong làng, du khách sẽ được thưởng thức chè kho mịn mướt như lụa, được nấu từ đậu xanh đồ chín đánh nhuyễn cùng đường phèn. Chè kho có vị ngọt thanh tao, dịu nhẹ, tan ngay trên đầu lưỡi, hậu vị quyến luyến những mỹ vị nhân gian ngọt ngào nhất.
Những điều nên tránh khi du lịch làng Thổ Hà
- Tránh ăn mặc hở hang: Thổ Hà là nơi có truyền thống thờ tự nghiêm ngặt, du khách tuyệt đối không mặc váy ngắn, quần đùi, áo sát nách khi bước vào các không gian tâm linh này.
- Đừng tự ý di chuyển phên bánh của dân: Các phên bánh đa nem đang phơi là nguồn sống của người dân. Tuyệt đối không dẫm lên, không chạm tay vào mặt bánh, không tự ý di chuyển phên nếu chưa được sự đồng ý.
- Hạn chế làm ồn trong các ngõ nhỏ: Cấu trúc ngõ ở Thổ Hà rất hẹp và vang. Nếu nói cười quá lớn sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến sự yên tĩnh của các gia đình sống dọc hai bên ngõ.
- Tránh đi giày cao gót, giày đế cứng: Đường làng Thổ Hà hầu hết lát bằng gạch chỉ nghiêng, qua thời gian đã lên rêu khá trơn. Bạn nên đi giày thể thao có độ bám tốt để tránh trượt ngã, đặc biệt là vào mùa xuân nồm ẩm.
- Đừng chủ quan khi đi phà: Phà qua sông Cầu sang làng khá nhỏ. Tránh đứng sát mép phà để chụp ảnh “sống ảo” khi phà đang di chuyển, vì dòng chảy sông Cầu đôi khi khá xiết, bến phà lại có độ dốc cao.
- Cẩn thận khi quay phim bằng Flycam: Thổ Hà có hệ thống dây điện giăng khá chằng chịt trong các ngõ nhỏ. Nếu bạn là người chơi Flycam, hãy quan sát kỹ các chướng ngại vật, tránh bay thấp gần khu vực đình làng khi đang có lễ cúng bái.
- Tránh đến làng sau 4 giờ chiều nếu muốn chụp ảnh nghề: Đây là lúc người dân bắt đầu thu dọn bánh đa để mang vào nhà. Nếu đến muộn, bạn sẽ bỏ lỡ khung cảnh độc đáo nhất của làng nghề.
- Né những ngày mưa phùn/nồm ẩm: Vào những ngày mưa phùn sẽ không có phên bánh phơi, đường sá bẩn, trơn trượt, ảnh hưởng lớn đến trải nghiệm thị giác của du khách.
Câu hỏi thường gặp về du lịch làng Thổ Hà
1. Nên đi du lịch làng Thổ Hà vào thời điểm nào đẹp nhất?
Thời điểm đẹp nhất là mùa xuân, từ tháng Giêng đến tháng Hai âm lịch, thời tiết se lạnh, trong lành, làng quê Thổ Hà mang rõ sắc xuân Bắc Bộ.
2. Du lịch làng Thổ Hà vào mùa xuân có đông không?
Ngôi làng Thổ Hà vẫn giữ được dáng vẻ thanh tĩnh như bao đời nay, dẫu cho ngoài kia vô vàn náo nhiệt. Do đó, Thổ Hà đã trở thành điểm đến du xuân đầu năm ý nghĩa, tránh đông đúc cho các du khách “sành chơi”.
3. Du lịch làng Thổ Hà có mất vé vào cổng không?
Hiện tại làng Thổ Hà không thu vé tham quan. Bạn có thể tự do đi lại trong làng.
4. Nên du lịch làng Thổ Hà trong mấy ngày?
Thổ Hà phù hợp nhất cho chuyến du xuân đầu năm tại làng cổ 1 ngày. Chỉ cần một ngày, bạn đã đủ thời gian khám phá mọi ngóc ngách Thổ Hà, cảm nhận trọn vẹn không khí xuân linh thiêng, nét văn hóa làng nghề sâu sắc của làng cổ Bắc Bộ.
5. Du lịch làng Thổ Hà có phù hợp cho người lớn tuổi và trẻ nhỏ không?
Du lịch làng Thổ Hà rất phù hợp cho người lớn tuổi và trẻ nhỏ. Vì lịch trình nhẹ, chủ yếu là đi bộ tham quan, trải nghiệm làng nghề. Tuy nhiên, du khách nên tránh những ngày mưa phùn nếu du lịch Thổ Hà vào những ngày đầu năm.
6. Chụp ảnh người dân đang làm bánh có cần xin phép không?
Có, bạn nên xin phép trước. Người dân Thổ Hà rất hiếu khách, nhưng nếu bạn đứng quá gần khi họ đang tráng bánh có thể gây khó chịu, bất tiện. Chỉ cần một lời chào hỏi lịch sự, họ sẽ vui vẻ cho bạn quay phim, chụp ảnh.
7. Làng Thổ Hà có chỗ nghỉ lại qua đêm không?
Thổ Hà không có dịch vụ homestay, khách sạn. Đa số du khách chọn đi về trong ngày. Nếu muốn ở lại, bạn nên quay lại TP. Bắc Ninh hoặc TP. Bắc Giang (cách đó không xa) để có nhiều lựa chọn lưu trú tốt hơn.
0 bình luận